Tuần đầu tiên đi làm ở công ty Nhật, tôi đã khóc trong toilet. Nghiêm túc đấy.
Là một kỹ sư phần mềm với hơn 10 năm kinh nghiệm ở thời điểm đó, tôi nghĩ mình đã thấy đủ mọi thứ. Nhưng văn hóa công sở Nhật Bản là một câu chuyện hoàn toàn khác. Tôi nhớ buổi họp đầu tiên — mọi người đều im lặng, chỉ có trưởng phòng nói. Tôi định phát biểu ý kiến thì bị đồng nghiệp người Nhật kéo tay áo, thì thầm "chotto matte..." (đợi chút).
Kaizen (改善) — Cải tiến từng chút một
Tôi mất gần một năm để hiểu triết lý Kaizen. Không phải là cải tiến lớn lao, mà là những thay đổi nhỏ mỗi ngày. Đồng nghiệp của tôi, ông Suzuki, dành 15 phút cuối mỗi ngày để viết ra 3 điều có thể làm tốt hơn vào ngày mai. Ban đầu tôi nghĩ đó là lãng phí thời gian, nhưng sau 6 tháng, tôi thấy sự khác biệt rõ rệt trong quy trình làm việc của cả team.
Nemawashi (根回し) — Làm việc ngầm
Một trong những cú sốc lớn nhất là nemawashi — đào gốc, hay nói nôm na là "bàn chuyện trước". Ở Việt Nam, tôi quen với việc nêu ý kiến trong meeting, mọi người tranh luận và đi đến quyết định sau 30 phút. Ở Nhật, quyết định thường đã được thống nhất từ trước — qua những cuộc nói chuyện riêng giữa các bên liên quan. Meeting chỉ là để chính thức hóa.
Horenso (報連相)
Ba chữ tôi thuộc nằm lòng sau 6 tháng đầu: Houkoku (Báo cáo), Renraku (Liên lạc), Soudan (Thương lượng). Cấp trên của tôi nói: "Nếu có vấn đề, đừng giấu. Báo cáo ngay. Một vấn đề nhỏ được báo cáo kịp thời còn hơn vấn đề lớn bị che giấu đến phút cuối." Những lời đó thay đổi cách tôi làm việc hoàn toàn.
Sau gần 10 năm, tôi không còn khóc trong toilet nữa. Thay vào đó, tôi học được cách tôn trọng sự khác biệt, và nhận ra rằng văn hóa làm việc Nhật Bản — dù khó khăn đến đâu — cũng dạy tôi những bài học vô giá về sự kiên nhẫn, kỷ luật và tôn trọng.